1.2.3. Ewaluacja

Zgodnie ze schematem zamieszczonym w rozdziale 1.2.1 ostatnim etapem pracy nad regulacją powinna być ewaluacja aktu prawnego, a nie – jej wejście w życie. Ewaluacja aktu prawnego służy ocenie, czy cele regulacji zostały osiągnięte, jakie wystąpiły skutki aktu prawnego, w tym skutki niepożądane, i czy możliwa jest realizacja celów mniejszymi nakładami niż pierwotnie planowano. Jeśli w ramach ewaluacji zidentyfikowane zostaną elementy regulacji, które wymagają poprawy, wyniki tej analizy stanowić będą punkt wyjścia do opracowania OSR ex-ante.

Ewaluacja aktu prawnego jest pojęciem szerszym od OSR ex-post (oceny funkcjonowania aktu prawnego), o której mowa w Dziale V. Regulaminu pracy Rady Ministrów. Ewaluacja jest analizą skutków aktu prawnego, która powinna być przeprowadzona dla każdego aktu prawnego. Zgodnie z wymienioną w rozdziale 2.2 zasadą proporcjonalności jej zakres określa się w zależności od przedmiotu i zasięgu oddziaływania aktu prawnego. OSR ex-post jest dokumentem prezentującym wyniki ewaluacji aktu prawnego, w uporządkowany i wystandaryzowany sposób.

Istotnym wyzwaniem w zakresie ewaluacji jest ustalenie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zmianami prawa, a stanem po wprowadzeniu regulacji. Istnieją regulacje, w przypadku których jednoznaczne powiązanie efektów ze zmianami prawa jest utrudnione. Niemniej poprzez staranny dobór metodologii możliwe jest odróżnienie wpływu regulacji od innych czynników (np. koniunktury) i wskazanie „efektu netto” wprowadzonych zmian.

Z uwagi na trudności metodologiczne ewaluację należy zaplanować już w ramach pracy nad OSR ex-ante, zarówno pod względem analitycznym, poprzez wskazanie mierników, sposobów jej przeprowadzenia oraz źródeł danych, jak i organizacyjnym, poprzez zaplanowanie środków finansowych i zasobów ludzkich. W przypadku braku danych zalecane jest dokonanie pomiaru bazowego przed wejściem w życie regulacji (najlepiej – przed rozpoczęciem procesu legislacyjnego), oraz regularny monitoring po wejściu w życie aktu prawnego. Brak planu ewaluacji przed rozpoczęciem ścieżki legislacyjnej może skutkować brakiem możliwości jej przeprowadzenia.

Źródłem dalszych informacji pomocnych przy projektowaniu i przeprowadzaniu ewaluacji jest publikacja Krajowej Jednostki Oceny pt. Ewaluacja. Poradnik dla pracowników administracji publicznej.